شاه‌کلید ۱۴۰۴؛ گذار از «تولید دستوری» به «سرمایه‌گذاری ساختاری»

نام‌گذاری سال ۱۴۰۴ به عنوان «سرمایه‌گذاری برای تولید» از سوی رهبر انقلاب، فراتر از یک نام‌گذاری نمادین، یک «تغییر پارادایم» در نظام حکمرانی اقتصادی کشور است. سال‌هاست که واژه مقدس «تولید» ترجیع‌بند سیاست‌های کلان بوده، اما واقعیت‌های آماری نشان می‌دهد که چرخ تولید بدون سوخت «سرمایه» نمی‌چرخد. انتخاب این شعار در افق ۱۴۰۴، حاوی یک پیام صریح است: دوران انتظار برای معجزه تولید بدون کاشت بذر سرمایه به پایان رسیده و اقتصاد ایران نیازمند گذار از «تولید دستوری و بخشنامه‌ای» به عصر «سرمایه‌گذاری ساختاری و پایدار» است.

بن‌بست اقتصاد بدون سرمایه برای درک عمق راهبردی این شعار، باید نگاهی آسیب‌شناسانه به دهه گذشته داشت. در بسیاری از مقاطع، سیاست‌گذار کوشیده است با ابلاغیه، قیمت‌گذاری تکلیفی و فشارهای نظارتی، خروجی بنگاه‌های اقتصادی را افزایش دهد. اما اقتصاد، علم «علت و معلول» است، نه عرصه «دستور و تمنا». آمار نگران‌کننده پیشی گرفتن «نرخ استهلاک» از «نرخ تشکیل سرمایه» در سال‌های اخیر، زنگ خطری بود که شنیده شد. وقتی سرمایه‌گذاری جدید صورت نگیرد، زیرساخت‌ها فرسوده می‌شوند و تولید، نه تنها جهش نمی‌کند، بلکه برای بقا دست‌وپا می‌زند. شعار امسال، بازگشت به عقلانیت اقتصادی است؛ پذیرش این اصل که «سرمایه‌گذاری» علت است و «تولید»، معلول.

امنیت؛ حلقه مفقوده سرمایه‌گذاری سرمایه، اعم از داخلی و خارجی، ماهیتاً «هوشمند» و البته «ترسو» است. سرمایه جایی لنگر می‌اندازد که در آن افق آینده روشن و متغیرها قابل پیش‌بینی باشند. تحقق شعار «سرمایه‌گذاری برای تولید» بیش از آنکه نیازمند بودجه‌های دولتی باشد، تشنه «امنیت روانی و حقوقی» است. سرمایه‌گذار نمی‌تواند در زمینی بازی کند که قوانین صادرات، نرخ خوراک صنایع یا تعرفه‌های گمرکی آن، یک‌شبه و بدون مشورت با بخش خصوصی تغییر می‌کند. پیام ۱۴۰۴ به قوای سه‌گانه روشن است: برای جذب سرمایه، باید «تولید اطمینان» کنید. ثبات در قوانین و احترام به مالکیت خصوصی، بزرگترین مشوق برای کسی است که می‌خواهد سرمایه‌اش را به جای بازارهای کاذب، در دشت تولید بکارد.

هدایت نقدینگی؛ از سوداگری تا مولدسازی پارادوکس بزرگ اقتصاد ایران، وجود همزمان «سیل نقدینگی سرگردان» و «عطش نقدینگی در واحدهای تولیدی» است. هنر حکمرانی در سال ۱۴۰۴ باید هدایت این رودهای خروشان به توربین‌های تولید باشد. مردم و صاحبان سرمایه‌های خرد، زمانی بورس و تولید را به بازار طلا، ارز و مسکن ترجیح می‌دهند که «بازدهی تولید» از «سوداگری» پیشی بگیرد. سرمایه‌گذاری برای تولید، یعنی اصلاح نظام مالیاتی و بانکی به نفع تولیدکننده؛ به گونه‌ای که خواباندن پول در بانک یا خرید و فروش دلار، دیگر به صرفه‌تر از ساختن کارخانه نباشد.

نوسازی تکنولوژیک؛ ضرورت عصر جدید بُعد مغفول مانده در بحث سرمایه‌گذاری، توجه به «تکنولوژی» است. سرمایه‌گذاری برای تولید صرفاً به معنای ساخت سوله و دیوار نیست؛ بلکه به معنای نوسازی ماشین‌آلات و ورود دانش فنی روز است. تولید با بهره‌وری پایین و مصرف انرژی بالا، در بازار بی‌رحم جهانی شانسی برای رقابت ندارد. لذا ۱۴۰۴ باید سال تزریق سرمایه برای «نوسازی صنایع» و پوست‌اندازی تکنولوژیک باشد.

سخن آخر سال ۱۴۰۴ می‌تواند نقطه عطفی در تاریخ اقتصادی ایران باشد، مشروط بر آنکه الزامات شعار «سرمایه‌گذاری برای تولید» را بپذیریم. این شعار، یک انتخاب فانتزی نیست؛ بلکه تنها راه بقا و رشد در اقتصاد جهانی است. امسال، سال کاشتن است. سالی که باید فرش قرمز را نه زیر پای رانت‌جویان، بلکه زیر پای کارآفرینانی پهن کرد که جسارت سرمایه‌گذاری دارند. اگر امروز برای تولید سرمایه‌گذاری نکنیم، فردا باید هزینه‌ای گزاف‌تر برای واردات و وابستگی بپردازیم. راه نجات اقتصاد، از مسیر باریک اما روشن «سرمایه‌گذاری» می‌گذرد.